Voor veel veteranen is thuiskomen geen bevrijding, maar het begin van een nieuwe strijd. Posttraumatische stressstoornis (PTSS) kan het dagelijks leven volledig ontregelen: herbelevingen, slapeloosheid, angst en concentratieproblemen maken werken vaak onmogelijk. In mijn praktijk zie ik te vaak dat het UWV de ernst van deze aandoening onvoldoende erkent.

In een recente zaak worden de schrijnende gevolgen duidelijk. Een veteraan ontwikkelde PTSS na traumatische ervaringen tijdens uitzending. Bij terugkomst in Nederland beoordeelde het UWV haar als minder dan 35 procent arbeidsongeschikt, ondanks duidelijke medische rapporten en psychologisch bewijs. Geen WIA-uitkering, geen erkenning van de beperkingen die haar dagelijks leven beheersten. Pas na vijf jaar van juridische procedures, tot aan de hoogste rechter, werd volledige arbeidsongeschiktheid erkend. Vijf jaar van onzekerheid, stress en bureaucratische strijd – terwijl het UWV juist bedoeld is om bescherming te bieden.

Het probleem is structureel: het UWV heeft geen duidelijke richtlijnen voor de beoordeling van veteranen met PTSS. Beoordelingen verlopen willekeurig en hangen sterk af van de verzekerings- of bedrijfsarts die het dossier onder ogen krijgt. Veel van deze artsen hebben onvoldoende kennis van oorlogstrauma en de langdurige psychische gevolgen daarvan. Ze beoordelen veteranen vaak op basis van korte gesprekken en standaardcriteria, zonder rekening te houden met de complexe realiteit van PTSS.

Het gevolg is schrijnend. Veteranen moeten hun trauma’s steeds opnieuw uitleggen, wat herbelevingen, slapeloosheid en stress verergert. Financieel raken ze vaak in de knel: inkomensverlies, risico op woningverlies, schulden en afhankelijkheid van sociale voorzieningen zijn dagelijkse realiteit. Ook gezinnen lijden mee; partners en kinderen dragen indirect de last van financiële onzekerheid en psychische overbelasting.

De WIA biedt normaal gesproken bescherming voor mensen die door ziekte of beperking niet meer volledig kunnen werken. Voor veteranen met PTSS kan een correcte toekenning het verschil betekenen tussen financiële stabiliteit en jarenlang overleven op het randje van armoede. Helaas wijst het UWV deze uitkeringen te vaak onterecht af of stelt ze veel te laag vast, waardoor langdurige juridische procedures nodig zijn om recht te krijgen.

Deze zaak laat zien dat tijdige juridische bijstand cruciaal is. Veteranen die hun rechten niet actief verdedigen, lopen het risico jarenlang zonder adequate uitkering te blijven, met alle persoonlijke, sociale en financiële gevolgen van dien. Het UWV faalt op meerdere niveaus: beleid, uitvoering en kennis van verzekerings- en bedrijfsartsen.

Het is hoog tijd dat het UWV structureel verbetert. Veteranen met PTSS verdienen een beoordelingssysteem dat consistent, transparant en trauma-gericht is. Artsen moeten getraind worden in het herkennen en begrijpen van oorlogstrauma. Juridische procedures mogen niet de enige manier zijn om erkenning en uitkering te krijgen; erkenning moet vanzelfsprekend zijn.

Veteranen en hun gezinnen verdienen erkenning, stabiliteit en zekerheid. Deze zaak toont scherp aan dat het UWV bakzeil moet halen en dat tijdige juridische bijstand onmisbaar is. Alleen zo kan een veteraan zich richten op herstel en het gezinsleven, in plaats van op een jarenlang gevecht tegen een systeem dat hun trauma structureel negeert.