Afghanistan 10 december 2009 15:27 uur | Het is krap aan boord van de twee Cougar helikopters (AS-532U2), DODO-44 en DODO-45 die met elk 10 militaire passagiers onderweg zijn van Tarin Kowt naar Kandahar. Voor de passagiers zit hun uitzending er bijna op. Zij gaan naar huis en hebben hun volgepakte ´woodlandtassen´, een soort oversized sporttassen, in het middenpad opgestapeld.

Na ruim 20 minuten vliegen treedt er plotseling een verzwaring op in de besturing van de hoofdrotor en verliest de heli de tail rotor besturing. De Cougar hangt daardoor scheef en de waarschuwingslampen van het hydraulisch systeem lichten op. Kort daarna lekt er ´rokende´ hydraulische olie de passagierscabine in. In de Cougar ontstaat paniek.

De pilote doet wat zij kan. Onderwijl zitten de militairen klem achter de woodlandtassen in de passagierscabine. Het duurt nog 12 minuten voordat de noodlanding kan worden ingezet op Frontenac, een Amerikaanse Forward Operation Base (FOB) die vlak boven Kandahar ligt.

 

Als er ook maar 1 foto naar buiten komt hangen jullie allemaal…

Volgens een aantal passagiers zijn zij op de dag van het ongeval bij terugkeer in Kandahar direct in een container verzameld en is hen door twee voor hen onbekende personen meegedeeld dat zij niet over de bijna ramp mogen spreken. Als er ook maar 1 foto naar buiten zou komen, dan zouden ze allemaal hangen. Ze moeten doen alsof het nooit is gebeurd. In de berichtgeving over de bijna ramp verzwijgt Defensie de aanwezigheid van passagiers in de Cougar. De passagiers krijgen tot op heden geen erkenning voor hun aanwezigheid in de Cougar. Voor hen volgt een moeizame weg om die aanwezigheid aan te tonen.

De militairen die tijdens de vlucht in doodsangst hebben gezeten kunnen nergens hun verhaal doen en dat veroorzaakt ernstige psychische problemen bij een aantal van hen. Wanneer eind vorig jaar bij Defensie wordt aangeklopt om noodzakelijke psychologische behandelingen, geeft Defensie niet thuis en stelt zij zich op het standpunt dat de psychologische behandelingen uit eigen zak moeten worden betaald.

 

Pilote Dominique in Pauw en Witteman

De verbijstering bij de passagiers is groot, wanneer pilote Dominique op 29 april 2015 haar verhaal in het televisieprogramma van Pauw en Witteman vertelt. Door Defensie wordt zij tijdens de uitzending als ´vechter voor de vrijheid´ geïntroduceerd in het kader van de viering van 70 jaar vrijheid. Tijdens die uitzending wordt voor het eerst bekend gemaakt dat er in de heli ook 10 militaire passagiers hebben gezeten. Volgens de lezing van Defensie is het bijna neerstorten van de Cougar destijds veroorzaakt door beschietingen vanaf de grond. Defensie baseert zich daarbij op de conclusie uit het onderzoeksrapport. Maar dat rapport roept veel vragen op.

 

Veel vragen

De gang van zaken rondom de bijna ramp met de Cougar en de wijze waarop het onderzoek is verricht roept veel vragen op.

  • Waarom is de bemanning van de Cougar tegen alle regels in gezamenlijk ‘gebrieft’ en waarom is het ongeval met het Cougar detachement geëvalueerd, vóórdat de bemanning werd geïnterviewd?
  • Waarom moesten de passagiers zij hun aanwezigheid in de Cougar verzwijgen?
  • Waarom zijn de passagiers niet door de onderzoekers geïnterviewd?
  • Waarom zijn de bemanningsleden van de tweede Cougar niet door de onderzoekers geïnterviewd?
  • Waarom vermeldt het rapport niets over de onderhoudshistorie van de Cougar?
  • Waarom is het autorisatieboek na de vlucht aangepast?
  • Waarom beschikte de heli over een verouderde Cockpit Voice Flight Data Recorder (CVFDR)?
  • Waarom was de apparatuur waarover Defensie beschikte om de CVFDR uit te lezen ‘al enige tijd onbruikbaar‘?
  • Waarom kon de Firma Eurocopter de Voice Data volgens het rapport niet uitlezen?
  • Hoe kan het dat Defensie dan wel over de Voice Data beschikte die door Pauw en Witteman wordt uitgezonden?
  • Waarom is bij het onderzoek deze Voice Data niet gebruikt?
  • Waarom wordt de Voice Data niet aan de passagiers verstrekt?
  • Waarom zaten er ongewapende militairen in de heli?
  • Hoe zijn de onderzoekers tot hun oordeel gekomen dat de heli op de plaats van de vermeende beschieting boven de threatband vloog, terwijl er in het rapport geen vermelding van de vlieghoogte is opgenomen?
  • Waarom is het aanvankelijke rapport van de onderzoekscommissie na commentaar van de commandant teruggebracht van 36 pagina´s tot 26 pagina´s?
  • Waarom benadrukt de commandant in zijn commentaar op het rapport dat de vermoedelijke beschieting heeft plaatsgevonden bij de bergrug, 10 kilometer (‘6 NM’) zuid van Tarin Kowt?

Maar vooral: waarom geeft Defensie de passagiers tot op heden geen duidelijkheid over wat hen die bewuste dag is overkomen en waarom weigerde Defensie tot gisteren elke erkenning?

Lees ook het artikel in het NRC…

HEERHUGOWAARD – Het kabinet ziet geen reden om de meetmethoden rondom bestrijdingsmiddelen in het oppervlaktewater tegen het licht te houden. Dat blijkt uit antwoorden op Kamervragen van D66 en VVD naar aanleiding van berichtgeving van NH Nieuws en NRC over waterdeskundige Rik. Hij kaartte verschillen aan en ondervond daarna grote weerstand van diverse instanties.

Van verslaggever Joost Lammers

Rik is medewerker van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK), maar merkte dat er vanaf 2016 ook bijzondere aandacht voor hem ontstond vanuit de Universiteit van Leiden en Rijkswaterstaat. Die instanties zetten grote druk op het waterschap, zodat HHNK zou optreden tegen Rik om een privé-website te sluiten, waarop hij de vervuiling van het oppervlaktewater door bestrijdingsmiddelen laat zien.

Lees ook: Universiteit Leiden ‘dwingt’ Hoogheemraadschap op te treden tegen werknemer

Die nadrukkelijke bemoeienis blijkt uit documenten in het bezit van NH Nieuws. Rik weigert zijn site op zwart te zitten. Het conflict loopt steeds hoger op en begin dit jaar is de waterdeskundige zelfs met bijzonder verlof gestuurd. Volgens het waterschap als gevolg van een arbeidsconflict, maar volgens Rik omdat hij zijn website niet offline zet.

Hij ontdekte bij toeval dat er verschillen zaten in de berekeningen die Nederland hanteert om de normen te handhaven en de uitkomsten van de berekeningen als de Europese norm wordt gehanteerd. Die laatste cijfers vallen lager uit en de verschillen laat hij sinds 2016 zien op de website Pestinfo. Die gegevens wijken af van de cijfers die in de officiële database worden gepresenteerd: de Bestrijdingsmiddelenatlas. De Universiteit van Leiden is verantwoordelijk voor dit officiële kanaal en doet dat in opdracht van onder meer Rijkswaterstaat.

 

Ministers reageren
De affaire waarover steeds meer naar buiten komt, was enkele weken geleden aanleiding voor Tweede Kamerleden van D66 en VVD om om opheldering te vragen aan minister Cora van Nieuwenhuizen van Infrastructuur en Waterstaat (I&W) en Kasja Ollongren van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Die antwoorden zijn nu binnen en het kort gezegd komt het er op neer dat de ministers niet van plan zijn om dingen anders te gaan doen. Van Nieuwenhuizen schrijft: “Ik zie geen reden om de toetsing van waterkwaliteit aan te passen.” Ze erkent wel dat er twee meetmethoden zijn, maar dat die niet voor verwarring zorgen.

Lees ook: Kamerleden vragen ministers om opheldering over affaire rondom waterschap

De stelling van de Universiteit van Leiden richting het waterschap dat Rik hun auteursrecht zou hebben geschonden, wordt wel weersproken. Volgens Ollongren bevordert ‘het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de beschikbaarstelling van zoveel mogelijk overheidsgegevens voor hergebruik door derden door deze als open data beschikbaar te stellen’. Rik had dan ook alle recht volgens de ministers om deze data te gebruiken.

 

Geen antwoord op rol Rijkswaterstaat
In de antwoorden gaan de ministers niet in op de positie en rol van Rijkswaterstaat (onderdeel van het ministerie van I&W) en de Universiteit van Leiden bij het onder druk zetten van Rik om zijn website met openbare data op zwart te zetten. Een verklaring en verantwoording voor het handelen van de eigen ambtenaren blijft daardoor afwezig.

Het enige wat er gezegd wordt is dat er volgens Van Nieuwenhuizen ‘geen sprake is van de bescherming van monopoliepositie van de Universiteit van Leiden omdat […] metingen van gewasbeschermingsmiddelen altijd door iedereen vrij gebruikt kunnen worden’.

Die indruk wordt overigens wel sterk gewekt in de gesprekken die Rik voert met zijn werkgever en de correspondentie tussen HHNK en de Universiteit van Leiden. In een mail van 30 januari 2017 schrijft het Hoogheemraadschap bijvoorbeeld: “Wij herkennen het belang en de positionering van de Bestrijdingsmiddelenatlas en ook wij vinden het onwenselijk dat er binnen de sector een tweede kanaal bestaat met onduidelijkheden als mogelijk gevolg.”

 

Geen gesprek
D66-Kamerlid Matthijs Sienot wilde nog van de minister weten of ze bereid is ‘in gesprek te gaan met Universiteit Leiden en eventueel
milieudeskundige Rik, zodat zijn website in de lucht gehouden kan worden?’. Daarop antwoordt de minister: “Ik ga niet over het wel of niet in de lucht houden van de betreffende website. Daarom acht ik een gesprek niet nodig.”

Lees ook: Medewerker waterschap onder zware druk gezet om eigen website op zwart te zetten

Rik zit ondertussen nog steeds thuis. Het Hoogheemraadschap heeft het Bureau Integriteit Nederlandse Gemeenten (BING) opdracht gegeven om de affaire te onderzoeken. Wanneer dat onderzoek is afgerond, is onbekend.

HEERHUGOWAARD – De Universiteit van Leiden is ver gegaan in een poging om een website van een medewerker van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) op zwart te laten zetten. De taal richting het Hoogheemraadschap kreeg uiteindelijk zelfs een dwingende toon: “Ik ga er vanuit dat jullie het oplossen.” Dat blijkt uit nieuwe documenten in handen van NH Nieuws. We berichtten al eerder over deze affaire.

Van verslaggever Joost Lammers

Leidinggevenden van het Hoogheemraadschap en het Centrum voor Milieuwetenschappen (CML) van de Universiteit van Leiden hebben in de eerste helft van 2017 veelvuldig contact, zo blijkt uit de stukken. E-mails worden heen en weer gestuurd en leidinggevenden van HHNK gaan ook naar Leiden om te praten met hoogleraar Peter van Bodegom en de Instituutsmanager.

Lees ook: Medewerker meldt misstand en wordt geschorst door waterschap

Het onderwerp van deze contacten is voortdurend een weblog en vooral de website Pestinfo van Rik, een deskundige op het gebied van bestrijdingsmiddelen in het oppervlaktewater in dienst van het Hoogheemraadschap. Die site moet offline als het aan Leiden ligt. Als dat niet snel lukt, wordt de toon van het contact onvriendelijker. “Wat betreft het uit de lucht halen van de applicatie pestinfo; Ik denk dat HHNK zich dan in een vrij lastige positie manoeuvreert omdat niet alleen CML, maar ook Rijkswaterstaat en de Unie van Waterschappen zich heeft uitgesproken dat dit zeer ongewenst is.”

 

Onwenselijk
CML publiceert namelijk sinds 2003 zelf de ‘officiële’ gegevens over de bestrijdingsmiddelen. Dat gebeurt in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat in ‘de Bestrijdingsmiddelenatlas’. Wat Rik bij toeval ontdekt is dat er verschillen zitten in de berekeningen van het CML en de uitkomsten van de berekeningen als de Europese norm wordt gehanteerd. Die laatste cijfers vallen lager uit en de verschillen laat hij sinds 2016 zien op zijn privé-website Pestinfo. De gegevens zijn vooral van belang voor boeren en tuinders. Eind 2016 dient CML een klacht in bij het Hoogheemraadschap met als boodschap: ‘de site moet uit de lucht’.

Lees ook: Geschorste medewerker waterschap ontdekte afwijkingen in gegevens bestrijdingsmiddelen

Dat het ongewenst is dat berekeningen van Rik en de gegevens in de Bestrijdingsmiddelenatlas niet overeenkomen, blijkt ook uit een mail van 30 januari 2017 van het Hoogheemraadschap aan de Universiteit. “Wij herkennen het belang en de positionering van de bestrijdingsmiddelenatlas en ook wij vinden het onwenselijk dat er binnen de sector een tweede kanaal bestaat met onduidelijkheden als mogelijk gevolg.”Op 22 februari 2017 reageert CML: “Het is fijn om te horen dat HHNK alles eraan doet toch het gewenste resultaat te halen. Ik begrijp echter ook dat een aantal zaken lastig te realiseren zijn, ook omdat Rik de situatie ofwel niet lijkt te begrijpen ofwel niet wenst te veranderen.”

 

Lastige positie
Rik merkt dat doordat zijn leidinggevenden druk op hem uitoefenen om zijn website Pestinfo te sluiten en een volgens de partijen kritische weblog weg te halen. Dat laatste doet hij, maar zijn website weigert hij op zwart te zetten. Hij is zich van geen kwaad bewust, want naar zijn mening is het enige wat hij doet openbare informatie (open data) toegankelijk maken. Volgens hem leidt de klacht van de Universiteit ook tot een mindere beoordeling.

Lees ook: Waterschappen en ministerie reageren op affaire: ‘Geen aanleiding om toetsing aan te passen’

Dat het Hoogheemraadschap het niet voor elkaar krijgt om de website offline te krijgen, leidt tot irritatie bij CML. In een mail van 29 maart 2017 schrijft de Leidse hoogleraar Van Bodegom aan het Hoogheemraadschap: “Natuurlijk kan Rik beweren dat hij het als privé-persoon heeft gedaan. […] Daarmee kan HHNK aangeven dat het niet meer de verantwoordelijkheid is van HHNK, maar het blijft een zeer lastige positie van HHNK. Ik ga er daarom vanuit dat jullie het oplossen.” Wat de gevolgen voor het Hoogheemraadschap zouden kunnen zijn als dat gebeurt, blijft onduidelijk.

 

‘Functie niet misbruikt’
Het Hoogheemraadschap krijgt Rik niet zover dat hij zijn website sluit en wijst uiteindelijk ook de klacht van CML, gedaan op 22 december 2016, af. In een bericht op 2 juni 2017 aan Van Bodegom staat: “Wij hebben geen aanwijzingen dat Rik zijn functie bij HHNK heeft gebruikt om aan de benodigde informatie te komen en zo de applicatie te ontwikkelen. Los daarvan is HHNK niet de partij om Rik aan te spreken op schending van auteursrechten. Als CML van mening is dat auteursrechten zijn geschonden, dan is het aan CML om Rik daar rechtstreeks over te benaderen.”

Desondanks blijft Rik druk ervaren door zijn leidinggevenden. De raadsman van Rik, Ferre van de Nadort, wil ‘dat er onderzoek komt naar de druk die op Rik is uitgeoefend en de wijze waarop er met zijn meldingen hierover is omgegaan’. Inmiddels heeft het Hoogheemraadschap het Bureau Integriteit Nederlandse Gemeenten (BING) opdracht gegeven om de kwestie te onderzoeken en in de Tweede Kamer zijn er vragen gesteld door D66 en VVD.

 

Reactie Universiteit van Leiden
De Universiteit weigert in te gaan op nadere vragen over de eigen rol bij het conflict rondom Rik. De woordvoerder verwijst naar een eerder antwoord op de publicatie van NH Nieuws en NRC van 3 februari. Daar staat onder meer te lezen: “De Universiteit Leiden beschouwt de in NRC Handelsblad beschreven kwestie als een conflict tussen werkgever en werknemer. De universiteit betreurt de negatieve beeldvorming die rondom de betrokkenen in deze zaak en de Bestrijdingsmiddelenatlas is ontstaan. De universiteit treedt hierover in gesprek met het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier – HHNK.”

 

Reactie Hoogheemraadschap
Het Hoogheemraadschap is ook gevraagd naar de correspondentie en de gebruikte toon. Hun reactie luidt: “De vragen gaan over de correspondentie tussen CML en HHNK, en het handelen van medewerkers van CML en HHNK. De medewerker heeft hierover een Melding van Vermoeden van Integriteitsschending gedaan. Deze melding wordt op dit moment onderzocht door het onafhankelijke bureau BING. Tegen de beoordeling heeft hij beroep aangetekend. Over de beroepszaak tegen de beoordeling en het lopende onderzoek van BING doet HHNK geen uitspraken.

Heeft u tips, mail dan naar joost.lammers@nhnieuws.nl

HEERHUGOWAARD – Een medewerker van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier is ongewild middelpunt geworden van een strijd om gegevens over vervuiling van het oppervlaktewater in Nederland. Daarbij is een sleutelrol weggelegd voor de Universiteit Leiden, die commerciële belangen heeft in het presenteren en uitventen van deze publieke gegevens.

Van verslaggever Joost Lammers

Dat blijkt uit gezamenlijk onderzoek van NH Nieuws en NRC.

Het gaat om Rik. Hij is milieukundige en computerhobbyist en werkt al 27 jaar voor Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. Hij bouwt in 2016 in zijn privétijd een app en de website Pestinfo.nl. Daarop staan kaarten van de concentraties van bestrijdingsmiddelen in het oppervlaktewater in heel Nederland. Hij wint daar zelfs een wedstrijd mee die door het ministerie van Infrastructuur en Milieu is uitgeschreven. Vooral voor agrariërs zijn deze gegevens van levensbelang.

Lees ook: Waterschap kopieerde mailbox van medewerker die misstand aankaartte

Bij het ontwikkelen van de website ontdekt hij dat er verschillen zitten in de rekenmethode die in Nederland wordt gehanteerd en vanuit Europa wordt voorgeschreven. Hij maakt de verschillen inzichtelijk via zijn website. Daaruit blijkt dat op meerdere locaties de hoeveelheid bestrijdingsmiddelen volgens zijn rekenmethode lager uitvalt. Dat is van belang voor de boeren die zich aan bepaalde normen moeten houden en de gegevens worden gebruikt bij de keuze of bestrijdingsmiddelen mogen worden gebruikt. Hij kaart de verschillen aan bij betrokken partijen en zijn werkgever.

Maar in plaats van dat er een discussie ontstaat over hoe de verschillen verklaard kunnen worden, wordt er enorme druk uitgeoefend om zijn website offline te halen. “Mijn cliënt begrijpt nog steeds niet waarom. Niemand heeft hem ook gezegd dat zijn berekeningen niet kloppen”, zegt raadsman Ferre van de Nadort.

Teruggeven prijs
De druk komt van verschillende kanten, zo blijkt uit het onderzoek van NH Nieuws en NRC. Het gaat om Rijkswaterstaat, zijn werkgever Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, maar vooral het Centrum Milieuwetenschappen (CML) van de Universiteit van Leiden. Het CML presenteert sinds 2013 de gegevens van de bestrijdingsmiddelen in ‘de bestrijdingsmiddelenatlas’ en verdient daar geld aan.

Lees ook: Geschorste medewerker waterschap ontdekte afwijkingen in gegevens bestrijdingsmiddelen

De metingen waarvan ze gebruik maken, worden onder meer gedaan door de waterschappen en beschouwd als open data die toegankelijk horen te zijn voor iedereen. Maar voor het CML zijn de data meer dan dat, blijkt uit de furieuze mail die de Leidse hoogleraar Milieubiologie Peter van Bodegom op 22 december 2016 stuurt aan Luc Kohsiek, de dijkgraaf van het Hoogheemraadschap. Hij eist letterlijk dat het waterschap ervoor zorgt dat de website offline wordt gehaald en de prijs wordt teruggegeven.

Geschorst
Vanaf dat moment wordt alles anders. Na de boze mail van de Leidse hoogleraar krijgt de man opeens een slechte beoordeling en moet hij aan zijn sociale competenties gaan werken. Maar in gesprekken daarover komt ‘de kwestie met zijn website’ terug. Als hij die nou op zwart zou zetten, dan viel er ook wel wat te regelen met zijn beoordeling. Ook komt hij erachter dat zijn werkgever in zijn mailbox kijkt en deze heeft gekopieerd.

Lees ook: Medewerker meldt misstand en wordt geschorst door waterschap

De apotheose komt op 5 januari van dit jaar, als hij samen met zijn raadsman Van de Nadort, een ‘melding vermoeden misstand’ doet bij het Hoogheemraadschap. Daarin beschrijft hij de ‘oneigenlijke druk’, het ‘schaduwen’ van zijn mailverkeer en de ‘oneigenlijke gronden’ waarmee de Universiteit Leiden probeerde haar ‘(markt)positie in de sector veilig te stellen’ door te eisen dat hij zijn ‘privé-website pestinfo.nl’ uit de lucht haalt. Drie dagen later wordt de medewerker geschorst.

Onderzoek ingesteld
Het Hoogheemraadschap laat weten dat er inderdaad een arbeidsconflict is. Woordvoerder Marko Cortel: “Dat ligt eigenlijk aan een uit de hand gelopen beoordelingsgesprek. We hebben begrepen dat de medewerker het gevoel heeft dat hij onder druk is gezet. Daar kan ik nu niks over zeggen. Daar laten we een onafhankelijk bureau onderzoek naar doen.”

Dat gaat om het Bureau Integriteit Nederlandse Gemeenten (BING). De Universiteit van Leiden laat weten niet inhoudelijk te willen reageren en het te zien als ‘een conflict tussen werknemer en werkgever’. Voor uitgebreide en meer reacties lees hier.

De schorsing van Rik is inmiddels omgezet in bijzonder verlof. Van zijn prijs heeft hij weinig plezier gehad. Hij wil zelf buiten beeld blijven. Van de Nadort zegt daarom namens hem: “Het is wrang dat het zo gelopen is.”

Heeft u tips, mail dan naar Joost.Lammers@nhnieuws.nl.

Lees het artikel op NHNieuws

Rinze Klein werkte ruim tien jaar als oorlogsfotograaf voor Defensie. De angstaanjagende beelden die door zijn lens op zijn netvlies werden gebrand zorgden ervoor dat hij thuis kwam te zitten met een Post Traumatische Stress Stoornis (PTSS). Voor het eerst in jaren vertelt hij zijn verhaal in de hoop andere militairen te kunnen helpen die worstelen met een oorlogstrauma binnen de gesloten cultuur van Defensie. Op 6 november 2017 is hij te gast samen met zijn raadsman Ferre van de Nadort. 

In 2007 moest de oorlogsfotograaf onverwacht snel en zonder voorbereiding naar Kandahar. Toen daar aankwam, bleken zijn twee voorgangers (oorlogsfotografen) te zijn gesneuveld. Dat was hem in Nederland niet verteld. De eenheid waar hij was geplaatst zat niet op hem te wachten, want zij wilden niet opnieuw een oorlogsfotograaf moeten ‘wegbrengen’.

1 … 5 6 7 8